Aktualności

Subskrybuj

Oświadczenie

Słowo „konsultacje” odmieniane jest w ostatnim czasie przez wszystkie przypadki. Konsultowane są przebiegi dróg, programy współpracy – procesowi konsultacji poddano nawet datę Święta Łodzi. Z jednej strony dobrym jest, że władze Łodzi coraz częściej widzą potrzebę pytania o zdanie mieszkańców w sprawach, które dotyczą ich bezpośrednio. Z drugiej jednak strony źle przeprowadzone konsultacje społeczne mogą jedynie zepsuć kontakty na linii władza – mieszkańcy, jeszcze bardziej obniżyć stopień zaufania we wzajemnych relacjach.

Z punktu widzenia pewnej metodologii pracę z mieszkańcami możemy mówić o trzech poziomach ich zaangażowania w podejmowane działania:

  1. Informowanie (przekonywanie, promocja)
  2. Konsultowanie (uzyskanie opinii oraz zebranie informacji)
  3. Współdecydowanie (wspólne opracowanie z mieszkańcami rozwiązania danej kwestii).

Prawidłowe rozróżnienie tych trzech poziomów jest kluczowe dla przeprowadzenia procesu współpracy z mieszkańcami. Procesu czytelnego dla strony społecznej, uczciwego oraz efektywnego. Aby przedstawić praktyczne różnice między poszczególnymi poziomami relacji na linii władza-mieszkańcy posłużmy się prostym, teoretycznym przykładem budowy placu zabaw na osiedlu X w mieście Y.

1. Działanie nieuwzględniające żadnego z poziomów relacji
Władze miasta Y postanawiają zrealizować inwestycję polegającą na budowie placu zabaw na osiedlu X. Przygotowują inwestycję oraz realizują ją nie prowadząc przy tym żadnych działań skierowanych do mieszkańców.

2. Działanie uwzględniające poziom informowania
Władze miasta Y postanawiają zrealizować inwestycję polegającą na budowie placu zabaw na osiedlu X. Przed realizacją zadania, w jej trakcie, po jego ukończeniu – albo na każdym etapie prowadzonych działań – informują mieszkańców osiedla X (lub też szerszego obszaru – w zależności od określenia grupy docelowej) o prowadzonych działaniach związanych z budową placu zabaw. Akcja informacyjna może mieć różny zakres, do jej przeprowadzenia mogą być wykorzystane różne narzędzia informacyjne oraz promocyjne – wszystko zależy od wysokości środków oraz pomysłowości (innowacyjności) władz miasta.

3. Działanie uwzględniające poziom konsultacji
Władze miasta Y postanawiają zrealizować inwestycję polegającą na budowie placu zabaw na osiedlu X. Co prawda mają swoją wizję realizację tej inwestycji, jednak chcą się zapytać mieszkańców osiedla X (lub też szerszego obszaru – analogicznie do procesu informowania) o ich zdanie, ocenę przygotowanego projektu, poprawność przyjętych założeń.

Dla prawidłowego przeprowadzenia procesu konsultacji niezbędne jest m.in.:

  • właściwe przeprowadzenie elementu informowania o konsultacjach (skuteczne dotarcie do adresatów określonych grup docelowych);
  • dostarczenie w miarę możliwości wszystkich materiałów oraz danych, koniecznych do zrozumienia omawianego zagadnienia;
  • przeprowadzenie procesu, w którym mieszkańcy będą czuli, że ich głos jest wysłuchiwany i poważnie traktowany przez władze (do rozmowy zaprasza się jedynie partnera, którego traktuje się poważnie – bez względu na fakt występowania miasta z pozycji siły).

Warto tutaj podkreślić fakt, że wyniki konsultacji nie są wiążące – są jedynie formą zebrania opinii – jednak biorąc pod uwagę celowość przeprowadzenia procesu konsultacyjnego pierwszym założeniem ze strony miasta powinno być przyjęcie gotowości do weryfikacji przyjętych założeń przez pryzmat zgłoszonych uwag. W przeciwnym wypadku konsultacje sprowadzić możemy właściwie do procesu informowania, z tym że przeprowadzonego w sposób nieuczciwy wobec mieszkańców angażujących się w konsultacje.

4. Działanie uwzględniające poziom współdecydowania 
Władze miasta Y postanawiają zrealizować inwestycję polegającą na budowie placu zabaw na osiedlu X. Informują o tym mieszkańców organizując proces podobny do procesu konsultacji, z tym że przyjęte przez mieszkańców rozwiązania dotyczące inwestycji są z założenia wiążące dla miasta. W procesie tym miasto (lub inny podmiot przez niego wyznaczony do prowadzenia procesu) występuje w roli organizatora, koordynatora oraz merytorycznego doradcy, który pomaga mieszkańcom wypracować oraz przyjąć przez nich rozwiązanie, które następnie będzie możliwe do zrealizowania. Możliwym jest również zorganizowanie procesu, w którym – w ramach określonej puli środków – daje się mieszkańcom pełną swobodę w wyborze kierunku ich alokacji (na tej zasadzie przeprowadzony był w Łodzi proces związany z częścią budżetu Rad Osiedli w ramach projektu „Głos łodzian się liczy”.

Piramida konsultacji

Przykład placu zabaw był jedynie prostym, hipotetycznym przedstawieniem różnych poziomów współpracy władzy miasta Y z mieszkańcami. W praktyce problemy poddawane procesowi informowania lub uzgadniania z mieszkańcami są o wiele bardziej złożone. Są elementy, które nie podlegają zmianie, są elementy, co do których władze miasta chcą prowadzić określoną politykę, mogą jednocześnie występować także kwestie, co do których miasto chce oddać pełnię decyzyjności mieszkańcom.

W takich sytuacjach do właściwego przeprowadzenia procesu przydatna okazać może się tzw. „piramida konsultacji”, której zdefiniowanie (opracowanie) należy do miasta jako podmiotu decyzyjnego, zaś jej powstanie musi poprzedzać rozpoczęcie procesu konsultacji. Poszczególne elementy struktury piramidy można odnieść do poziomów współpracy z mieszkańcami

1. Obszar zamknięty – odpowiadać mu będzie element informowania. W obszarze zamkniętym znajdują się elementy, które miasto uzna za niepodlegające zmianom (warunki brzegowe danego przedsięwzięcia). Warunki te mogą wynikać z przepisów prawa lub też przyjętej w danym zakresie polityki miasta. Za warunki brzegowe uważa się często m.in. wysokość środków finansowych przeznaczonych na realizację przedsięwzięcia, miejsce jego realizacji, przyjęty czas realizacji. Elementy obszaru zamkniętego – jako warunki brzegowe – stanowią podstawę dalszych działań.

2. Obszar negocjowalny – odpowiadać mu będzie element konsultacji. W obszarze negocjowalnym powinny się więc znaleźć zagadnienia, co do których miasto posiada pewne pomysły, chce jednak poznać co do nich zdanie mieszkańców. 

3. Obszar otwarty – odpowiadać mu będzie element współdecydowania. W obszarze otwartym powinny się znaleźć elementy danego przedsięwzięcia, co do których rozstrzygnąć mogą mieszkańcy, miasto zaś zobowiąże się do ich realizacji w wybranym przez mieszkańców wymiarze.

Przekładając teorię na praktykę (również jednak w pewnym uproszczeniu): władze miasta Y postanawiają zrealizować inwestycję polegającą na budowie placu zabaw na osiedlu X. 

  • przyjmują uwarunkowania należące do obszaru zamkniętego inwestycji, np. lokalizację placu zabaw, wysokość przeznaczanych na to środków, uwarunkowania prawne związane z regulacjami technicznymi przyjętych rozwiązań (np. normy bezpieczeństwa dla elementów placu zabaw), zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego itd. Zbiór elementów, należących do obszaru zamkniętego, będzie wynikał z przyczyn obiektywnych (uwarunkowania prawne) oraz subiektywnych (polityka miasta);
  • przyjmują uwarunkowania należące do obszaru negocjowalnego, np. czas realizacji inwestycji, podział obszaru placu zabaw na przestrzeń dla dzieci będących w różnym wieku, zagospodarowanie elementów zieleni miejskiej na terenie placu zabaw itp. 
  • przyjmują uwarunkowania należące do obszaru otwartego, np. rodzaj i ilość zabawek należących do poszczególnych „działów” placu zabaw (dostosowanych do wieku docelowej grupy użytkowników), wybór stylizacji elementów małej architektury na placu zabaw, realizacja działań powiązanych z budową placu zabaw, np. kwestia ilości i lokalizacji ewentualnych stojaków rowerowych w pobliżu placu zabaw itp.


Określenie poszczególnych obszarów czyni proces współpracy miasta z mieszkańcami bardziej transparentnym – mieszkańcy wiedzą, na jakie elementy inwestycji mają wpływ, które zaś z przyjętych przez miasto rozwiązań pozostaną niezmienne.

Jak więc widać nie każde spotkanie ma charakter konsultacji społecznych. Dlatego też w przypadku konkretnego spotkania – gdy nie jest to wyraźnie wyartykułowane przez organizatorów – warto się upewnić, czy spotkanie to ma charakter informacyjny, konsultacyjny czy może zakładana jest partycypacja na zasadzie współdecydowania? Które elementy danego zagadnienia są niezmienne, które zaś mogą ulec zmianie? Uzyskanie odpowiedzi na takie pytania z pewnością pomogą w decyzji o zakresie uczestnictwa w spotkaniu.

{jg}